Bài 1 – Seri “Hướng dẫn chỉ định kiểm định phương tiện đo nhóm 2 theo Thông tư 54/2025/TT-BKHCN”
Khi một tổ chức chuẩn bị đăng ký hoạt động kiểm định phương tiện đo nhóm 2, một trong những nội dung quan trọng cần chuẩn bị là chuẩn đo lường dùng trực tiếp cho hoạt động kiểm định.
Chuẩn đo lường không chỉ đơn thuần là một thiết bị có khả năng tạo ra hoặc duy trì giá trị đo. Đối với hoạt động kiểm định, chuẩn được sử dụng phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đo lường, có hồ sơ phù hợp và được quản lý, duy trì để bảo đảm độ tin cậy của kết quả kiểm định.
Có thể hình dung: Phạm vi kiểm định → Xác định chuẩn cần sử dụng → Chuẩn bị và hiệu chuẩn chuẩn → Chứng nhận chuẩn đo lường → Sử dụng trong hoạt động kiểm định
Thông tư 54/2025/TT-BKHCN hiện quy định cụ thể về chứng nhận chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2.

1. Chuẩn đo lường công tác là gì?
Trong hệ thống đo lường, chuẩn đo lường công tác là chuẩn được sử dụng để kiểm định, hiệu chuẩn hoặc thử nghiệm phương tiện đo.
Hệ thống chuẩn đo lường được phân loại theo các cấp từ chuẩn quốc tế, chuẩn quốc gia, chuẩn chính đến chuẩn công tác; trong đó chuẩn công tác được sử dụng trực tiếp cho hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo.
Điều này cho thấy vai trò của chuẩn công tác trong hoạt động kiểm định không chỉ nằm ở bản thân thiết bị chuẩn mà còn ở mối liên hệ đo lường giữa chuẩn và các chuẩn ở cấp cao hơn.
Một chuỗi liên kết chuẩn được duy trì liên tục giúp bảo đảm khả năng so sánh và độ tin cậy của các kết quả đo.
2. Vì sao chuẩn đo lường công tác là nội dung cần chuẩn bị trước khi đăng ký chỉ định?
Khi tổ chức đăng ký phạm vi kiểm định, cần xác định rõ:
- Kiểm định loại phương tiện đo nhóm 2 nào?
- Phương tiện đo đó có những yêu cầu kỹ thuật đo lường nào?
- Quy trình kiểm định yêu cầu sử dụng những chuẩn đo lường nào?
- Chuẩn nào sẽ được sử dụng trực tiếp trong phép kiểm định?
- Chuẩn đó có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tương ứng hay không?
- Hồ sơ hiệu chuẩn của chuẩn đã đầy đủ và còn giá trị hay chưa?
Đây là lý do HanoiQMS khuyến nghị tổ chức xác định chuẩn đo lường ngay từ giai đoạn xây dựng phạm vi kiểm định, thay vì chỉ chuẩn bị hồ sơ khi bắt đầu thực hiện thủ tục.
Đối với mỗi lĩnh vực kiểm định, tổ chức cần có sự phù hợp giữa phương tiện đo cần kiểm định – quy trình kiểm định – chuẩn đo lường – năng lực nhân sự.
3. Chuẩn công tác nào được chứng nhận để sử dụng trực tiếp cho kiểm định PTĐ nhóm 2?
Theo Điều 9 Thông tư 54/2025/TT-BKHCN, chuẩn công tác của tổ chức được chứng nhận là chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 khi đáp ứng các yêu cầu:
3.1. Đã được hiệu chuẩn tại tổ chức hiệu chuẩn được chỉ định
Chuẩn công tác phải được hiệu chuẩn tại tổ chức hiệu chuẩn được chỉ định theo quy định và giấy chứng nhận hiệu chuẩn phải còn thời hạn giá trị.
Đây là hồ sơ quan trọng để chứng minh tình trạng đo lường của chuẩn tại thời điểm đề nghị chứng nhận.
Do đó, tổ chức cần kiểm tra:
- Giấy chứng nhận hiệu chuẩn của từng chuẩn;
- Tình trạng còn thời hạn của giấy chứng nhận;
- Thông tin nhận dạng trên giấy chứng nhận;
- Sự phù hợp giữa chuẩn thực tế và chuẩn được thể hiện trong hồ sơ;
- Phạm vi và đặc tính kỹ thuật liên quan đến hoạt động kiểm định dự kiến thực hiện.
3.2. Đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đo lường
Ngoài việc có giấy chứng nhận hiệu chuẩn còn giá trị, chuẩn công tác còn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đo lường quy định tại văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam hiện hành.
Như vậy, chỉ có giấy chứng nhận hiệu chuẩn chưa phải là toàn bộ câu chuyện.
Tổ chức cần xem xét đồng thời:
Hồ sơ hiệu chuẩn + đặc tính kỹ thuật của chuẩn + yêu cầu kỹ thuật của hoạt động kiểm định.
Đây là điểm rất quan trọng khi xây dựng hồ sơ năng lực kỹ thuật.
4. Không chỉ có chuẩn công tác: Thông tư còn quy định về chất chuẩn
Thông tư 54/2025/TT-BKHCN cũng quy định trường hợp chất chuẩn được chứng nhận là chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2.
Chất chuẩn phải được thử nghiệm hoặc so sánh tại tổ chức thử nghiệm phù hợp theo quy định; giấy chứng nhận kết quả thử nghiệm hoặc so sánh phải còn thời hạn giá trị.
Đồng thời, độ đồng nhất, độ ổn định và giá trị thuộc tính của chất chuẩn phải phù hợp với yêu cầu kỹ thuật đo lường trong văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam hiện hành.
Vì vậy, khi xây dựng danh mục chuẩn phục vụ kiểm định, tổ chức cần xác định rõ loại chuẩn đang sử dụng để chuẩn bị đúng hồ sơ chứng minh tương ứng.
5. Hồ sơ đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường gồm những gì?
Theo Điều 11 Thông tư 54/2025/TT-BKHCN, hồ sơ đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 gồm các thành phần chính sau:
5.1. Đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường
Tổ chức lập Đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 theo Mẫu số 08 tại Phụ lục ban hành kèm theo Thông tư.
Trong biểu mẫu, tổ chức kê khai các thông tin liên quan đến tổ chức và các chuẩn đề nghị chứng nhận.
5.2. Hồ sơ chứng minh tình trạng của chuẩn
Đối với chuẩn công tác, hồ sơ bao gồm giấy chứng nhận hiệu chuẩn đáp ứng yêu cầu tại Điều 9.
Đối với chất chuẩn, hồ sơ tương ứng là giấy chứng nhận kết quả thử nghiệm hoặc so sánh (Certificate of analysis) đáp ứng yêu cầu.
5.3. Ảnh chụp chuẩn đo lường
Đối với trường hợp chuẩn đo lường lần đầu tiên được đề nghị chứng nhận, hồ sơ còn có ảnh chụp của chuẩn, gồm:
- 01 ảnh tổng thể;
- 01 ảnh nhãn mác.
Ảnh phải bảo đảm rõ nét và thể hiện được thông tin của chuẩn đo lường.
6. Chuẩn đo lường phải được duy trì, bảo quản và sử dụng như thế nào?
Việc chứng nhận chuẩn không phải là bước cuối cùng trong quản lý chuẩn.
Điều 10 Thông tư 54/2025/TT-BKHCN yêu cầu chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 phải được duy trì, bảo quản và sử dụng theo quy định do người đứng đầu tổ chức giữ chuẩn ban hành và theo các văn bản kỹ thuật đo lường Việt Nam hiện hành.
Quy định về duy trì và bảo quản phải bao gồm các nội dung chính như:
- Diện tích nơi duy trì, bảo quản;
- Điều kiện môi trường và các điều kiện kỹ thuật khác;
- Kiểm soát định kỳ các điều kiện duy trì, bảo quản;
- Hiệu chuẩn định kỳ bảo đảm tính liên kết chuẩn;
- Yêu cầu đối với phương tiện, trang thiết bị phục vụ duy trì, bảo quản;
- Phân công và trách nhiệm của người thực hiện.
Đối với việc sử dụng, cần quy định trách nhiệm của người được giao thực hiện hiệu chuẩn hoặc so sánh chuẩn và ghi chép nhật ký sử dụng.
Như vậy, tổ chức cần xây dựng việc quản lý chuẩn theo hướng:
Chứng nhận → Quản lý → Duy trì → Bảo quản → Sử dụng → Theo dõi hồ sơ
chứ không chỉ dừng ở việc có một giấy chứng nhận hiệu chuẩn.
7. Hiệu lực của quyết định chứng nhận chuẩn đo lường
Theo Mẫu số 09 ban hành kèm Thông tư 54/2025/TT-BKHCN, quyết định chứng nhận chuẩn đo lường dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2 có hiệu lực 05 năm kể từ ngày ban hành quyết định.
Đối với chuẩn công tác, quyết định ghi hiệu lực theo thời hạn 05 năm kể từ ngày ban hành.
Đối với chất chuẩn, quyết định cũng có thời hạn 05 năm, đồng thời có thể phải thể hiện thời hạn giá trị của chất chuẩn theo giấy chứng nhận kết quả thử nghiệm hoặc so sánh, tùy trường hợp.
Do đó, tổ chức cần quản lý đồng thời:
- Thời hạn của quyết định chứng nhận chuẩn;
- Thời hạn của giấy chứng nhận hiệu chuẩn;
- Thời hạn giá trị của chất chuẩn, nếu áp dụng;
- Các yêu cầu hiệu chuẩn, kiểm soát và duy trì chuẩn theo quy định kỹ thuật.
8. Thủ tục chứng nhận chuẩn đo lường được thực hiện như thế nào?
Theo thủ tục hành chính đang được công bố, tổ chức lập hồ sơ đề nghị chứng nhận và thực hiện nộp hồ sơ theo phương thức được cơ quan có thẩm quyền công bố, bao gồm hình thức trực tiếp, trực tuyến hoặc qua dịch vụ bưu chính tùy hệ thống tiếp nhận.
Thủ tục hiện được công bố ở cấp tỉnh, với cơ quan thực hiện là cơ quan chuyên môn về khoa học và công nghệ thuộc UBND cấp tỉnh; thẩm quyền quyết định được thực hiện theo quy định phân cấp, ủy quyền hiện hành tại địa phương.
Thời hạn giải quyết được công bố:
- 10 ngày làm việc đối với hồ sơ hợp lệ;
- 07 ngày làm việc đối với trường hợp hồ sơ không hợp lệ, để thông báo nội dung cần bổ sung, hoàn thiện.
Vì vậy, trước khi nộp hồ sơ, tổ chức nên chủ động rà soát hồ sơ và tình trạng thực tế của từng chuẩn để hạn chế việc phải bổ sung, hoàn thiện hồ sơ.
9. Checklist chuẩn bị chuẩn đo lường công tác
Trước khi thực hiện thủ tục, tổ chức có thể tự rà soát theo bảng dưới đây:
| Nội dung rà soát | Câu hỏi cần kiểm tra |
|---|---|
| 1. Xác định phạm vi | Chuẩn này được sử dụng để kiểm định loại PTĐ nhóm 2 nào? |
| 2. Nhận dạng chuẩn | Tên, số sản xuất, kiểu loại, đặc tính kỹ thuật đã được xác định rõ chưa? |
| 3. Hiệu chuẩn | Chuẩn công tác đã được hiệu chuẩn tại tổ chức hiệu chuẩn được chỉ định chưa? |
| 4. Giấy chứng nhận | Giấy chứng nhận hiệu chuẩn còn thời hạn giá trị không? |
| 5. Yêu cầu kỹ thuật | Chuẩn có đáp ứng yêu cầu kỹ thuật đo lường tương ứng không? |
| 6. Liên kết chuẩn | Hồ sơ có thể chứng minh khả năng liên kết chuẩn đo lường không? |
| 7. Quản lý chuẩn | Đã có quy định duy trì, bảo quản và sử dụng chưa? |
| 8. Điều kiện bảo quản | Điều kiện môi trường và điều kiện kỹ thuật cần thiết đã được xác định chưa? |
| 9. Sử dụng | Đã phân công người chịu trách nhiệm sử dụng và theo dõi chuẩn chưa? |
| 10. Nhật ký | Đã có hồ sơ/nhật ký sử dụng chuẩn theo yêu cầu chưa? |
| 11. Hồ sơ chứng nhận | Đã chuẩn bị Mẫu số 08 và các tài liệu kèm theo chưa? |
| 12. Hình ảnh | Nếu đề nghị chứng nhận lần đầu, đã chuẩn bị ảnh tổng thể và ảnh nhãn mác của chuẩn chưa? |
10. Từ chuẩn đo lường đến năng lực kiểm định
Một tổ chức muốn xây dựng năng lực kiểm định PTĐ nhóm 2 không nên xem chuẩn đo lường là một nội dung độc lập.
Chuẩn phải được đặt trong tổng thể năng lực kỹ thuật của tổ chức:
Phạm vi kiểm định
↓
Quy trình kiểm định
↓
Chuẩn đo lường và thiết bị
↓
Kiểm định viên
↓
Điều kiện thực hiện
↓
Hồ sơ kỹ thuật và hồ sơ quản lý
↓
Đăng ký chỉ định
Trong đó, chuẩn đo lường là một thành phần quan trọng để bảo đảm cơ sở đo lường cho hoạt động kiểm định.
Quy định của Thông tư cũng nhấn mạnh yêu cầu về liên kết chuẩn đo lường, quản lý thiết bị, hiệu chuẩn, kiểm tra và hồ sơ thiết bị. Chuẩn công tác phải được duy trì tính liên kết chuẩn để hỗ trợ độ tin cậy của kết quả đo.
11. HanoiQMS khuyến nghị tổ chức nên chuẩn bị từ đâu?
Nếu tổ chức đang có kế hoạch đăng ký chỉ định kiểm định phương tiện đo nhóm 2, có thể bắt đầu từ danh mục phạm vi kiểm định dự kiến.
Sau đó thực hiện lần lượt:
Bước 1: Xác định phương tiện đo nhóm 2 dự kiến kiểm định.
Bước 2: Xác định quy trình và yêu cầu kỹ thuật đo lường tương ứng.
Bước 3: Lập danh mục chuẩn đo lường cần sử dụng trực tiếp.
Bước 4: Rà soát tình trạng kỹ thuật và hồ sơ hiệu chuẩn của từng chuẩn.
Bước 5: Xây dựng hồ sơ quản lý, duy trì, bảo quản và sử dụng chuẩn.
Bước 6: Chuẩn bị hồ sơ đề nghị chứng nhận chuẩn đo lường.
Bước 7: Sau khi chuẩn bị xong phần chuẩn đo lường, tiếp tục rà soát năng lực kiểm định viên và các điều kiện khác của tổ chức.
Đây cũng chính là lý do trong seri “Hướng dẫn chỉ định kiểm định phương tiện đo nhóm 2 theo Thông tư 54/2025/TT-BKHCN”, HanoiQMS xây dựng nội dung theo ba nhóm:
Bài 1 – Chuẩn đo lường công tác
→ Tổ chức cần chuẩn bị chuẩn gì và hồ sơ chứng minh như thế nào?
Bài 2 – Kiểm định viên đo lường
→ Nhân sự thực hiện kiểm định cần đáp ứng và chứng minh năng lực ra sao?
Bài 3 – Đăng ký chỉ định và đánh giá tại chỗ
→ Chuẩn bị hồ sơ, nguồn lực và tổ chức như thế nào trước khi đăng ký chỉ định và đánh giá?
Kết luận
Đối với hoạt động kiểm định phương tiện đo nhóm 2, chuẩn đo lường dùng trực tiếp cho kiểm định phải được chuẩn bị, chứng minh và quản lý một cách có hệ thống.
Theo Thông tư 54/2025/TT-BKHCN, chuẩn công tác muốn được chứng nhận để dùng trực tiếp cho kiểm định phải đáp ứng yêu cầu về hiệu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật đo lường; đồng thời tổ chức phải thực hiện việc duy trì, bảo quản, sử dụng và quản lý hồ sơ chuẩn theo quy định.
Vì vậy, thay vì chờ đến khi lập hồ sơ đăng ký mới rà soát chuẩn, tổ chức nên xác định và chuẩn bị chuẩn đo lường ngay từ khi xây dựng phạm vi kiểm định.
Bài tiếp theo:
Bài 2 – Chứng nhận và cấp thẻ Kiểm định viên đo lường theo Thông tư 54/2025/TT-BKHCN
HanoiQMS sẽ tiếp tục phân tích các nội dung liên quan đến nhân sự kiểm định, yêu cầu năng lực, hồ sơ và thủ tục chứng nhận, cấp thẻ kiểm định viên đo lường.





Dịch vụ của Hanoi QMS
Đào tạo kiểm định, hiệu chuẩn phương tiện đo
Đào tạo thử nghiệm viên
Tư vấn công nhận ISO/IEC 17025:2017 cho phòng thí nghiệm
Tư vấn đăng ký cấp phép hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn
Tư vấn đăng ký cấp phép hoạt động thử nghiệm chất lượng sản phẩm, hàng hoá
Đào tạo tiêu chuẩn ISO/IEC 17025:2017